Şemsi (Celali) Takvim Nedir? Kökeni, Ayları ve Miladi Karşılığı

Şemsi takvim -bilinen diğer adıyla Celali veya Hicri Şemsi takvim- Hicri kamerî takvimin aksine Ay'ı değil, Güneş yılını esas alan bir takvim sistemidir. Bugün başta İran ve Afganistan olmak üzere bazı ülkelerde resmî takvim olarak kullanılır. Takvim çevirici sayfamızda her Miladi tarihin Şemsi karşılığını da görebilirsiniz.

Şemsi Takvimin Tarihçesi

Takvim, 11. yüzyılda Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın emriyle, aralarında ünlü matematikçi ve şair Ömer Hayyam'ın da bulunduğu bir grup astronom tarafından geliştirilmiştir. Sultan'ın unvanı olan "Celaleddin"e atfen takvime Celali takvimi adı verilmiştir. Amaç, tarım ve vergi dönemlerini mevsimlerle tam uyumlu, güneş yılına dayalı yeni bir takvim oluşturmaktı.

Ay İsimleri ve Yıl Başlangıcı

Şemsi takvim de tıpkı Miladi takvim gibi 12 aydan oluşur: Ferverdin, Ordibeheşt, Hordad, Tir, Mordad, Şehriver, Mehr, Aban, Azar, Dey, Behmen ve Esfend. Yılın ilk günü, ilkbahar ekinoksuna (gündüz-gece eşitliğine) denk gelir ve bu gün aynı zamanda Nevruz olarak kutlanır. İlk altı ay 31, sonraki beş ay 30, son ay ise 29 veya artık yıllarda 30 gün sürer.

Güneş Yılına Dayalı Hassasiyeti

Şemsi takvimin en dikkat çekici özelliği, artık yıl kuralının sabit bir aritmetik formüle değil, doğrudan ilkbahar ekinoksunun gerçek astronomik gözlemine dayanmasıdır. Bu sayede takvim, Miladi takvimin kullandığı Gregoryen artık yıl kuralından (400 yılda 97 artık yıl) daha uzun vadede daha az sapma gösterir ve mevsimlerle neredeyse hiç kaymayan bir uyum sağlar.

Miladi ve Hicri Takvimle Karşılaştırma

Üç takvimi kısaca karşılaştırmak gerekirse: Miladi takvim sabit aritmetik kurallara dayanan bir güneş takvimidir, Hicri takvim tamamen Ay evrelerine dayanan bir kamerî takvimdir ve yıl uzunluğu değişkendir, Şemsi takvim ise gerçek astronomik gözleme dayanan bir güneş takvimidir. Üçü de günümüzde farklı coğrafyalarda ve farklı amaçlarla (resmî işler, dinî günler, kültürel bayramlar) bir arada kullanılmaya devam etmektedir.